تعبير به جدول بدين نظر است كه هيچ موجودى به تمام جهت منقطع از وجود صمدى واجب تعالى آفريده نشده است بلكه حق سبحانه رب العالمين است ، الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ * الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ . تعبير به جدول در صحف اهل عرفان رائج است ، مثلا علامه ابن فنارى در مصباح الأنس در اصل دوازدهم از فصل اول از باب كشف سرّ كلى گويد : « و اعلم أنّ نسبة خيال الإنسان المقيّد الى عالم المثال نسبة الجداول الى النهر العظيم الذي منه تفرّعت . . . » ( ط 1 ، رحلى ، ص 180 ) . انسان در تحت تدبير متفرّد به جبروت از مرتبه هيولانيت درجه فدرجه از جماديت به نباتيّت و از آنجا به حيوانيت و پس از آن به انسانيّت مىرسد ؛ و سپس اين انسان در رتبه ناسوتى در اثر ترقّى و تكامل دو قوه نظرى و عملى ، انسانى عقلى و ملكوتى و لاهوتى مىگردد بدان‌سان كه عارف رومى گويد : از جمادى مردم و نامى شدم * وز نما مردم به حيوان سر زدم مردم از حيوانى و آدم شدم * پس چه ترسم كى ز مردن كم شدم بار ديگر من بميرم از بشر * تا درآرم در ملايك بال و پر بار ديگر از ملك پران شوم * آنچه اندر وهم نايد آن شوم پس عدم گردم عدم چون ارغنون * گويدم كانّا اليه راجعون عالم كارخانه عظيم انسان‌سازى است كه اگر چنين انسان توليد نكند عبث در خلقت لازم آيد ، امّا خلقت ساير مكوّنات به طفيل اوست . تواصل وجود آمد از نخست * دگر هر چه باشد همه فرع توست شيخ رئيس بو على سينا را در مبدء و معاد كلامى بكمال در اين مطلب سامى است كه : كمال العالم الكونى أن يحدث منه إنسان ، و سائر الحيوانات و النباتات يحدث إمّا لأجله ، و إمّا لئلّا تضيع المادّة ، كما أن البنّاء يستعمل الخشب في غرضه فما فضل لا يضيعه بل يتّخذه قسيّا و خلالا و غير ذلك . و غاية كمال الإنسان أن يحصل لقوّته النظرية العقل المستفاد ، و لقوّته العملية العدالة ، و هاهنا يتختم الشرف في عالم الموادّ .